Tahir Elçi Davası

Diyarbakır Barosu, 28 Kasım 2015’te bir basın açıklaması düzenledi. Saat 10.30 sularında Baro Başkanı Tahir Elçi tarafından yapılan açıklamada, Türkiye toplumunun Afganistan, Irak ve Suriye’deki insanlığın tarihi mirasına yönelik bombalamaları kederle izlediği vurgulandı; çatışmaların bu kez de Diyarbakır’ın tarihi mirasına zarar verdiği ifade edildi. Açıklamanın ardından saat 11:00 sularında Tahir Elçi, Sur sakinleriyle konuşmaya başladığı sırada silah sesleri duyuldu. Çıkan çatışma sırasında Tahir Elçi vurularak öldürüldü.

Arka Plan Bilgisi  

Barış süreci kapsamında Türkiye devleti ile PKK arasında iki yıldır devam eden ateşkes, Temmuz 2015’te sona erdi. Barış sürecinin son bulmasının ardından, on yıllardır çoğunlukla kırsal alanlarda süren silahlı çatışmalar kent merkezilerine taşındı. 11 Aralık 2015’te ilan edilen daimî sokağa çıkma yasağının ardından, kent merkezlerinde devlet güçleri ile PKK/YDG-H arasında ağır silahların kullanıldığı çatışmalarda birçok kişi yaşamını yitirdi ve çeşitli yapılar zarar gördü.

Çatışmalar sürerken zarar gören yapılardan birinin, Sur ilçesindeki 16. yüzyıl yapısı Şeyh Mutahhar Cami’nin yanında bulunan Dört Ayaklı Minare olduğu 26 Kasım 2015’te basında yer alan haberlerle ortaya çıktı.

Diyarbakır Barosu Başkanı Tahir Elçi, 14 Ekim 2015’te bir televizyon programında yaptığı konuşmanın ardından hedef gösterilmeye başlandı. Gözaltına alınan Elçi hakkında soruşturma açıldı ve hakkında hızlıca bir iddianame hazırlandı. Bu süreçte Tahir Elçi hedef haline geldi; ölüm tehditleri almaya başladı.

Diyarbakır Barosu’nun Basın Açıklaması

Diyarbakır Barosu, 28 Kasım 2015’te bir basın açıklaması düzenledi. Saat 10.30 sularında Baro Başkanı Tahir Elçi tarafından yapılan açıklamada, Türkiye toplumunun Afganistan, Irak ve Suriye’deki insanlığın tarihi mirasına yönelik bombalamaları kederle izlediği vurgulandı; çatışmaların bu kez de Diyarbakır’ın tarihi mirasına zarar verdiği ifade edildi:

“Diyarbakır deyince zihinlerimizde en çok canlanan Dört Ayaklı Minare’yi, şu anda gördüğünüz gibi, ayağından vurdular. Tarihi minare insanlığa sesleniyor, ‘Beni ayağımdan vurdular. Ne savaşlar ne felaketler gördüm ama böyle ihanet görmedim’ diyor bize.”

Minaredeki tahribatı basın mensuplarına gösteren Tahir Elçi, çatışmaların Diyarbakır’ın tarihi mirasından uzak tutulması çağrısı yaptı:

“Biz Diyarbakır Barosu olarak tarihi değerlerimize, tarihi eserlerimize, insanlığın bin yıllık emeğine, birikimine bu kadim şehirde sahip çıkalım. Biz bu tarihi bölgede birçok medeniyete beşiklik etmiş, ev sahipliği yapmış bu kadim bölgede; insanlığın bu ortak mekanında; Bu kadim bölgede, insanlığın bu ortak mekanında silah, çatışma, operasyon istemiyoruz. Savaşlar, silahlar, operasyonlar bu alandan uzak olsun diyoruz.”

Açıklamanın ardından saat 11:00 sularında Tahir Elçi, Sur sakinleriyle konuşmaya başladığı sırada silah sesleri duyuldu.

Elçi’nin Vurularak Ölmesi

Açıklamanın yapıldığı sıralarda, 27 Kasım 2015’te üç polis memurunun yaralandığı saldırıyla ilişkili olduğu düşünülen ve PKK militanı olduğu iddia edilen bir kişi de dahil olmak üzere iki yolcu bulunan bir taksi, Diyarbakır İl Emniyet Müdürlüğü İstihbarat Şubesinde görevli polisler tarafından takip ediliyordu.

Tahir Elçi’nin avukatlarla ve Sur sakinleriyle birlikte hala Yenikapı Sokak’ta Dört Ayaklı Minare’nin yanında bulunduğu sırada, takip edilen taksi sokağın başında durdu. İstihbarat şube tarafından verilen bilgi üzerine, basın açıklaması için sokağın başında görevlendirilmiş Terörle Mücadele Şubesine bağlı ekipler bir operasyon gerçekleştirdi. Ticari taksiye yanaşan üç polisten ikisi, araç içindeki iki yolcu tarafından silahla vurularak öldürüldü.

Tahir Elçi’ye yaklaşık 90 metre mesafedeki taksiden çıkan kişiler, Yenikapı Sokağa girip Elçi’nin de aralarında yer aldığı; avukatlar, mahalle sakinleri, gazeteciler ve basın açıklaması için gelen Terörle Mücadele Şube, İstihbarat Şube, Güvenlik Şube ve Foto Film Şube polislerinin olduğu yöne doğru koşarak kaçtılar; bu sırada etrafa ateş etmeye devam ettiler. Aynı anda, silah seslerini duyan basın açıklamasında görevli polisler, kendilerine doğru koşan ve Tahir Elçi’nin yanından geçen iki silahlı saldırgana ateş ettiler. Olay sırasında Tahir Elçi ensesinden vurularak hayatını kaybetti.

Soruşturma Süreci

Tahir Elçi’nin ensesinden vurularak hayatını kaybettiği 28 Kasım günü konu ile ilgili soruşturma açıldığı Diyarbakır Valiliği’nin internet sitesinden duyuruldu.  “Sur’da Çatışma” başlığıyla paylaşılan duyuruda, “Diyarbakır Barosu tarafından bir basın açıklaması programı yapıldığı esnada güvenlik görevlilerimize saldırıda bulunulmuş; bu saldırıda 1 polis memurumuz şehit olmuş, 2 polis memurumuz da yaralanmıştır. Olay sırasında ve akabinde aynı yerde meydana gelen çatışmada, Diyarbakır Baro Başkanı Tahir ELÇİ hayatını yitirmiştir.” ifadelerine yer verildi.

Aynı gün İçişleri Bakanlığı internet sitesinde bir basın açıklaması yayınlandı. “Bugün Diyarbakır’ın Sur ilçesinde yaşanan olaylar” olarak çerçevelendirilen açıklamada, “hadisenin safahatına ilişkin” bazı bilgiler kamuoyuyla paylaşıldı. Bir gün önce devriye görevi yapmakta olan güvenlik güçlerine PKK militanlarının yaptığı saldırıyla ilgili yapılan parmak izi inceleme çalışmaları neticesinde bir kişinin kimliğinin tespit edildiği, çeşitli silah ve mühimmatın ele geçirildiği ifade edildi.

Açıklamada, bir gün önceki saldırıyı gerçekleştiren militanlara yönelik istihbarat çalışmaları neticesinde bir militanın ertesi gün Sur’a eylem amaçlı gideceğinin öğrenildiği, konuyu ilgili birimlerle paylaşarak “muhtemel bir eyleminin önlenmesi amacıyla tüm birimlerin uyarıldığı” ifade edildi.

Bakanlığın açıklamasının devamında; bir ticari taksinin (Tahir Elçi’nin basın açıklaması gerçekleştirdiği kalabalığa yakın mesafede) “10.50 sıralarında Suriçi Balıkçılarbaşı noktasında Terörle Mücadele ekibi tarafından durdurularak kontrol yapılmak üzere harekete geçildiği sırada” içinde bulunan militanlar tarafından açılan ateş neticesinde iki güvenlik görevlisinin hayatını kaybettiği, bir güvenlik görevlisinin yaralandığı söylenerek Tahir Elçi’nin ölümüne değinildi:

“Silahlı saldırı sonrası terör örgütü mensupları olay yerinden yaya olarak kaçarken, olay yerine yaklaşık 100 metre uzaklıkta bulanan 4 ayaklı minare olarak bilinen yerde Diyarbakır Barosu Başkanı ve mensuplarının basın açıklaması yaptığı sokakta, basın açıklamasının güvenliğini sağlayan polislerle teröristler arasında çatışma çıkmış, çıkan çatışmada olay mahallinde bulunan Diyarbakır Baro Başkanı Tahir ELÇİ hayatını kaybetmiştir.”

Açıklamada ayrıca, “çatışma esnasında” olay yerinde bulunan bir basın mensubunun ateşli silahlarla elinden vurularak, bir basın mensubunun da “arbede esnasında omuzundan hafif şekilde” yaralandığı bilgisine yer verildi.

Bakanlık; saat 13.00 itibariyle Sur ilçesinde sokağa çıkma yasağı ilan edildiğini ve görevlendirilen iki Mülkiye Başmüfettişi ve iki Polis Müfettişi’nin incelemelerine başladığını duyurdu.

Olay Yeri İnceleme

Bakanlığın yaptığı açıklamada olay günü saat 14.30 sıralarında Cumhuriyet Başsavcısı, Olay Yeri İnceleme ekipleri ve avukatlarla birlikte yola çıkıldığında çevre güvenliğini sağlamak üzere giden güvenlik görevlilerine beş ayrı noktadan roket atılmış ve heyete uzun namlulu silahlarla ateş edildiği ve dört polis memurunun hafif yaralandığı ifade edildi.

İçişleri Bakanlığı Sur’da bulunan militanların olay yerine bilinçli olarak zarar verdiğini ileri sürerek, heyetin Tahir Elçi’nin hayatını kaybettiği noktada sağlıklı bir olay yeri incelemesi yapamadan ayrılmak zorunda kaldığını ifade etti. Açıklamada bölgeye intikal eden emniyet güçleri ile örgüt mensupları arasında sıcak çatışmaların devam ettiği söylendi.

“Olayın en kısa süre içinde aydınlatılması ve faillerin bulunarak yargıya teslim edilmesi için gereken her şey yapılmaktadır.” 28 Kasım 2015, İçişleri Bakanlığı

Basında yer alan bilgilere göre Elçi’nin vurulmasından itibaren geçen altı gün içinde Olay Yeri İnceleme dört kez olay yeri incelemesi yapma girişiminde bulunsa da, silah sesleri nedeniyle olay yeri incelemesinin tamamlanamadı.

Forensic Architecture Raporu

Diyarbakır Barosu; açık kaynak araştırmaları, dijital modellemeler, mimari ve mekânsal analizler yapan Londra Üniversitesi’nin Forensic Arhitecture (FA)kurumuna Tahir Elçi’nin hayatını kaybettiği olayın failinin aydınlatılmasına için başvurdu. İnsan hakları ihlalleri, kurumsal şiddet ve çevresel yıkım hakkında çalışan FA, Tahir Elçi hakkındaki raporunu soruşturmanın hala devam ettiği 13 Aralık 2018 tarihinde yayımladı. Raporda, FA Londra Üniversitesi Goldsmiths Koleji bünyesinde çalışan bir araştırma ajansıdır. Ekip mimarlar, bilim insanları, akademisyenler, basın uzmanları, sinemacılar, teknoloji uzmanları ve diğer uzman profesyoneller”den oluşan “Londra Üniversitesi Goldsmiths Koleji bünyesinde çalışan bir araştırma ajansı” olarak tanımlanıyor. FA ekibinin mimarlar, bilim insanları, akademisyenler, basın uzmanları, sinemacılar, teknoloji uzmanları ve diğer uzman profesyonellerden oluştuğu ifade edildi. Raporda baronun FA’dan aşağıdaki konuları açığa kavuşturmanın mümkün olup olmadığını belirlemesinin istendiği belirtildi:

  • Elçi’nin öldürdüğü zamanı tespit etmek,
  • Öldürücü atışı yapmış olabilecek bireyleri tespit etmek,
  • Tahir Elçi’nin Yenikapı Sokak’ın dışında bir yerden ateşlenen uzun namlulu bir silahla vurulmuş olup olmayacağını belirlemek,
  • Yenikapı Sokak’tan koşarak geçen PKK mensuplarını Elçi’nin öldürülmesinde şüpheli olarak
    değerlendirmek gerekip gerekmediğini belirlemek, gerekiyorsa hangisinin şüpheli sıfatı
    taşıyabileceğini saptamak,
  • Yenikapı Sokak’taki polis memurlarının Elçi’nin öldürülmesinde şüpheli olarak değerlendirmeleri gerekip gerekmediğini belirlemek, gerekiyorsa hangilerinin şüpheli sıfatı
    taşıyabileceğini saptamak,
  • Vurulmasının ardından Elçi’ye yeterli tıbbi yardımda bulunma çabasının gerçekleşip
    gerçekleşmediğini saptamak.

Forensic Architecture raporunda; soruşturma dosyasındaki tanık ifadeleri, olay anına ait altı görüntü, dava dosyasındaki rapor ve tutanaklar, Diyarbakır Mimarlar Odası’nı tarafından olayın gerçekleştiği sokağın Şubat 2014 tarihli mimari çizimlerinin kullanıldığını ifade etti. Basın açıklamasında çok sayıda kamera bulunmasına rağmen hiçbiri Elçi’nin tam vurulduğu anı görsel olarak kayda geçmemiştir” denilen raporda; “videolardaki görüntü kayıtları polis memurlarının tabancalarını ateşlediklerine dair açık ve net görsel delil sunmaktadır, ses kayıtları ise görüntüsü bulunmayan atışların ses profillerini kaydetmiştir” ifadelerine yer verildi.

Rapordan Bulgular

Olay anına ait görüntü ve seslerin eş zamanlı hale getirilerek analiz edilmesine dayanan raporda; A, C ve D olarak kodlanan polis memurlarının “Tahir Elçi yönünde (farklı engel seviyelerine sahip) doğrudan ateş hatları bulunmaktadır ve dolayısıyla her birinin Elçi’yi vurmuş olması ihtimal dahilindedir” ifadelerine yer verildi. Ayrıca, polis C.’nin Tahir Elçi’ye doğru engelsiz bir ateş hattına sahip” tek memur olduğu belirtildi.

Raporun sonuç kısmında aşağıdaki bulgulara yer aldı:

  • “Tahir Elçi 28 Kasım 2015 tarihinde, saat yaklaşık 10.55’te, 7 saniye 12 karelik (7:12) bir süre
    diliminde tek bir mermiyle vurularak öldürülmüştür.
  • PKK mensuplarından ikisi de öldürücü atışı yapmamış görünmektedir.
  • Araştırmaya konu olan zaman aralığında yapılan bütün atışların benzer ses profilleri vardır.
    Bu süre içinde kayda değer derecede uzak bir mesafeden uzun namlulu bir silahın ateşlendiğine dair herhangi bir işitsel delil yoktur.
  • Üç polis memurunun (A, C ve D) Elçi’ye yönelik doğrudan bir ateş hattı vardır ve silahlarını
    birden çok kere ateşledikleri görülmektedir. Aralarında polis memuru C., Elçi’ye yönelik açık
    ve engelsiz bir ateş hattıyla silahını ateşleyen tek memurdur.”

“Araştırma olay yerindeki polis memurlarından kesin olarak hangisinin Elçi’nin ölümünden sorumlu olduğunu tespit etmemekle birlikte, kuvvetli suç şüphesi altında olan polis memurlarını saptamıştır. Öldürücü atışın Elçi’yi vurma kastıyla yapılmış olup olmadığının saptanması araştırmanın kapsamı dışındadır.”

Dava Süreci

İddianame

Tahir Elçi’nin öldürülmesi olayına ilişkin iddianame olaydan yaklaşık dört buçuk yıl sonra 20 Mart 2020’de tamamlandı. Düzenlenen tek iddianamede Tahir Elçi’nin ölümüne sebep olan zanlılar ile olay günü hayatını kaybeden iki polis memurunun cinayet zanlıları hakkında ceza istendi. İddianamede bir polis memuru hem “müşteki” hem de Elçi’nin öldürülmesi olayıyla ilgili olarak “şüpheli” olarak yer aldı. İki polis memuru doğrudan şüpheli olarak iddianamede yer aldı.

İddianamede şüpheli sıfatıyla yer alan üç polis memurunu hakkında Elçi’nin ölümü ile ilgili “Bilinçli Taksirle Ölüme Sebebiyet Verme” suçlamasıyla ceza istendi. Ayrıca, olay yerinden koşarak kaçan iki militandan biri hakkında iki polis memurunun ölümü ile ilgili “Kasten Öldürme” ve “Ülkenin Bütünlüğünü Bozma” suçlamalarıyla ceza istendi. Militan hakkında Elçi’nin ölümüne dair “Olası Kastla Öldürme” suçlamasıyla ceza istendi.

Forensic Architecture raporunun sonuç kısmındaki bulgular iddianamede yer aldı.

İddianamede polisler hakkında Tahir Elçi’nin ölümüyle ilgili ceza istenen kısımda şu ifadeler kullanıldı:

“Polis memurları M.S, F.T. ve S. T’nin [1] , (…) terör örgütü üyelerini etkisiz hale getirmek için görevlerinin icrası kapsamında silah kullandıkları, terör örgütü üyelerinin kaçış güzergahına doğru ateş etmeye devam ettikleri, terör örgütü üyelerinin kaçış güzergahının, maktül Tahir ELÇİ'nin bulunduğu yön olduğu, dolayısıyla polis memurları M. S., F. T. ve S. T.’nin, Tahir ELÇİ'nin bulunduğu yöne doğru ateş ettikleri, amaçlarının kaçmaya çalışan ve olayda silah kullanan terör örgütü üyelerini etkisiz hale getirmek olduğu, M.S., F. T. ve S. T'nin, silahlarıyla terör örgütü üyelerine doğru ateş ettikleri esnada, mesleki tecrübe ve yetenekleri ile kaçan terör örgütü üyelerini etkisiz hale getirecekleri ve olayda başka bir şahsa zarar vermeyecekleri inanç ve düşüncesiyle hareket ettikleri, maktül Tahir ELÇİ’nin ölümü şeklinde gerçekleşen neticeyi istemedikleri kabul edilmiştir.”

Diyarbakır 10. Ağır Ceza Mahkemesi 27 Mart 2020’de iddianameyi kabul etti.


[1] Metnin orijinalinde bulunan isimler burada gizlenmiştir.

1. Duruşma

Tahir Elçi'nin öldürülmesinden yaklaşık 5 yıl sonra 21 Ekim 2020 günü saat 10:00’da Diyarbakır 10. Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülmesi beklenen davanın ilk duruşması için Tahir Elçi’nin arkadaşları, Türkiye’nin çeşitli şehirlerinden avukatlar, gazeteciler ve sivil toplum temsilcileri Diyarbakır Adliyesi’ne geldi. Pandemi önlemleri nedeniyle duruşma salonuna kısıtlı sayıda insan alacağı belirtildi. Saat 10:45’te izleyiciler içeriye alındı. Birçok gazeteci ve sivil toplum örgütü temsilcisi duruşma salonuna giremedi. Mahkeme heyetinin salonda yerini almasının ardından planlan saatten yaklaşık 75 dakika sonra duruşma başladı.

İzleyiciler ve avukatlardan en az 10 metre uzakta bulunan 49 inç boyutundaki ekranda 20 kareye bölünmüş bir görüntü üzerinden SEGBİS bağlantısında yüzleri seçilemeyen sanık polislerin kimlik tespiti yapıldı. Sanıkların görüntüsünün hakim veya savcılar tarafından görülüp görülemediği de şüpheliydi. Mahkeme başkanının iddianameyi özetlemesinin ardından, iddia makamı iddianameyi özetledi. Sanıkların sorgusuna geçilmesinden önce davaya katılma talepleri olan avukatlar taleplerini iletti. Mahkeme başkanı önce sorgunun gerçekleştirilmesi gerektiğini belirterek devam etmek isteyince katılma talebi olan avukatlar taleplerini yineledi fakat talep kabul edilmedi.

Tahir Elçi’nin eşi müşteki Türkan Elçi'nin avukatları SEGBİS kullanımının istisnai bir durum olduğunu hatırlattı ve başvurulara rağmen tüm sanık polislerin SEGBİS ile dinlenilmesine karar verildiğini belirterek itirazda bulundu. Mahkeme başkanı sanık polislere duruşmalara Diyarbakır’da fiziki olarak katılmak isteyip istemediklerini sordu. Üç sanık polis memuru da duruşmalara bulundukları şehirden SEGBİS ile katılmak istediklerini söyledi.

Türkan Elçi’nin vekili Av. Orhan Kemal Cengiz söz alarak iddianameyi olumlu karşılasalar da yetersiz bulduklarını ifade etti:

“İki militan sokağa girdi öldürüldü diyerek hikaye basitleştiriliyor. Tahir Elçi’nin hedef gösterilmesi, korunmaması… Müsaade edin biz davayı nasıl görüyoruz anlatalım.”

Mahkeme heyetinin sanıkların SEGBİS ile dinlenmesi konusundaki itirazları kabul etmemesi üzerine Elçi’nin avukatları kendilerinin SEGBİS bağlantısının gerçekleştirildiği illerdeki duruşma salonlarında hazır bulunabileceklerini ilettiler.

Elçi’nin vekillerinden Av. Tuğçe Duygu Köksal söz isteyerek SEGBİS kullanımına dair Anayasa Mahkemesinin Şehrivan Çoban ve Emrah Yayla kararlarına değindi. Mahkeme başkanı ilgili kararların kendilerine sunulmasını isteyerek duruşmaya 10 dakika ara verdi.

Aranın ardından, Mahkeme başkanı, iddia makamına SEGBİS ve katılma taleplerine dair görüşlerini sordu. İddia makamı, CMK gereğince davaya katılma taleplerinin savunmaların ardından alınmasının gerektiğini ve sanıkların duruşma salonuna getirilmesinin ise yüklenen suçların alt sınırı nedeniyle gerekmediğini belirterek, SEGBİS ile devam edilebileceğini belirtti.

Mahkeme heyeti, müşteki avukatlarının katılma taleplerinin savunmadan önce alınmasına ve sanıkların fiziki olarak duruşma salonuna getirilmelerine dair taleplerin oy birliği ile reddine karar verdi.

Türkan Elçi vekili Av. Erkan Şenses söz isteyerek, SEGBİS ekranlarının en az 15 metre uzakta olduğunu belirtti ve sanıkları göremediklerini ifade etti. Sorgu sırasında sanıklar ile aynı yerde bulunmayı talep ederek, bir ay önce konuda iletilen yazılı talebin karara bağlanmadığını söyledi.

SEGBİS bağlantısına dair tartışmalar avukatların, sanıkların yanında naip hakim bulunup bulunmadığına dair sorusuyla devam etti. Mahkeme başkanı sanıklara seslenmesine rağmen hiçbir cevap alamadı. Bunun üzerine çeşitli yollarla kurulan iletişim ile salonlarda naip hakim bulunmadığı anlaşıldı. SEGBİS üzerinden yapılacak bir yargılamanın sağlıksız olacağına dair itirazlarının net olmayan görüntüler ve ses bağlantısındaki sorunlar nedeniyle doğrulandığının kayda geçirilmesini talep etti.

Avukatların ses ve görüntü sorunu bulunması ve kimlik tespitini yapabilecek naip hakim de bulunmaması konusundaki itirazlarını sürdürmelerine rağmen mahkeme başkanı SEGBİS ile naip hakim bulunmadan sanıkların dinlenilmesinin usule aykırılık taşımadığını belirterek naip hakim bulundurulması talebini reddetmeye dair ara karar verdi. Avukatlar, sanıkların kimliklerini tespit edecek bir hakim bulunmadığını belirterek sorgunun bir sonraki duruşmada yapılmasını talep etti. Sanık sorgularının bir sonraki duruşmaya ertelenmesi talepleri yerinde görülmeyerek mahkeme heyeti başkanı tarafından reddedildi.

Avukatlar mahkeme başkanının, mahkeme heyeti ile müzakere etmeden tek başına karar yazdırması üzerine itirazda bulundu. Mahkeme heyeti duyuru yapmadan kısa süre yerini terk etti ve salona geri döndü.

Mahkeme heyetinin salona dönmesinin ardından avukatlar tekrar söz istedi. Mahkeme heyeti başkanı sorguya devam edeceğini belirtti. Avukatların ısrarı üzerine avukatlara söz verildi. Avukatlar hakimin duruşmadaki tavrını uygun bulmadıklarını belirleterek, duruşmanın hukuka aykırı şekilde bitirilmek istendiğini söyledi. Bu adaletsizliğin parçası olmak istemediklerini söyleyerek duruşmaya ara verilmesini talep etti. Saat 13:15’te duruşmaya saat 14:00’a kadar ara verildi.

Saat 14:40’ta mahkeme heyeti salondaki yerini aldı. Mahkeme başkanı avukatlara söz vermeyerek savunmaların alınmasına geçileceğini ve söz istemeden söz alan avukatlar hakkında duruşmanın düzenine dair işlem yapılacağını söyledi.

Bunun üzerine Türkan Elçi söze girdi:

“Ben bir stajyer avukat olarak bu dilekçeyi yazdım. 5 yıldır bekliyorum. Benim duruşumu takip etmiş olmanız lazım. İki dakikanızı ayırıp benim duygularımı dinlerseniz kararınız değişecektir. Ben bugün buraya gelirken adalete güvenim vardı. Adalete güvenim var. Adalete inanan bir insan ile 21 yıl evli kaldım. Hukuk dışında bir yol tanımıyorum. Bana 1 dakika ayırarak bu satırları okursanız, benim düşüncemi anlayacaksınız.”

Mahkeme heyeti başkanı Türkan Elçi’nin talebini, sanıkların savunmasının alınması ardından dinleyeceğini söyledi. Türkan Elçi bunu kabul etmediğini belirtti. Mahkeme başkanının Türkan Elçi’yi uyarmasının ardından, avukatlar mahkeme heyetini reddettiklerini belirtti.

Mahkeme başkanı izin alınmadan konuştukları gerekçesiyle duruşma düzenini bozdukları iddiasıyla işlem gerçekleştirmek için avukatların adını yazdırmaya başladı. Reddi hakim talebinde bulunan avukatların talebi değerlendirilmedi. Avukatların izinsiz konuşmalarının kayıt altına alınmasına ve dışarı çıkartılmasına karar verildi. Bunun üzerine duruşma salonunun iki kapısından da salona polisler girdi. Avukatlar mahkeme heyetinin reddedilmesi talebi karara bağlanmada duruşmanın devam edemeyeceğini söyledi. Avukatların ısrarlı itirazları devam ederken Diyarbakır Barosu eski başkanı Av. Mehmet Emin Aktar, adil bir yargılanma yapılmadığını belirterek reddi hakim ile heyeti reddettiklerini bildirdi. Elçi’nin vekillerinden Av. Erkan Şenses ekledi:

“Avukatlar mahkemenin emir eri değildir heyetinizi reddediyoruz.”

Mahkeme heyeti avukatları salondan çıkartmaktan vazgeçti fakat bu karar değişikliğini beyan etmedi. Ardından sırayla söz alan avukatlar reddi hakim taleplerini iletti.  Mahkeme heyeti avukatların reddi hakim taleplerinin ardından müzakere etmek için 15:20 itibarıyla salondan ayrıldı ve 20 dakika sonra geri döndü. Mahkeme başkanı, tüm heyetin mi yoksa sadece mahkeme başkanının mı reddedildiğini sordu. Av. Mehmet Emin Aktar, heyet üyelerinin tek tek her biri için ret talepleri olduğunu açıkladı.

Mahkeme heyeti ret talebinin değerlendirilmesi için Diyarbakır 11. ACM’ye müzekkere yazılmasına ve taleple ilgili karar verilmesinin istenmesine, bu nedenle duruşmanın 3 Mart 2021 saat 10:00’a bırakılmasına karar verdi.

3. Duruşma

Tahir Elçi’nin ölümüyle ilgili üç polis memurunun “Bilinçli Taksirle Ölüme Sebebiyet Verme” ve bir silahlı örgüt mensubunun “Olası Kastla Öldürme” suçlamasıyla Diyarbakır 10. Ağır Ceza Mahkemesi’nde yargılandıkları davanın 3. duruşması 14 Temmuz 2021’de görüldü.

Duruşma Öncesi
Duruşma öncesinde Diyarbakır Adliyesi önünde polisin yoğun güvenlik önlemleri ve zırhlı araçlar dikkat çekti. Adliyeye gelen izleyiciler, binaya girebilmek için iki farklı güvenlik noktasından geçti, bunun yanı sıra, TC kimlik numaraları istenerek, GBT sorgulamaları yapıldı.

Duruşmanın görüldüğü Diyarbakır 10. Ağır Ceza Mahkemesi salonunun çok sayıda avukat ve izleyiciyi almakta yetersiz kalacak olması nedeniyle duruşmanın, adliyenin en büyük salonu olan 8. Ağır Ceza Mahkemesi salonunda görüleceği öğrenildi. Duruşma salonuna alınacak izleyicilerin isimlerinin, avukatlar marifetiyle mahkemeye bildiren kişiler arasından seçildiği ve görevli polislerin izleyicilerin isimlerinin bu listede olup olmadığını salon girişinde listeden kontrol ederek onları içeri aldıkları görüldü. Salona giren kişilerden avukat olmayanların çantaları salona her giriş çıkışlarında yeniden arandı.

Duruşma Salonu
Salonda mahkeme heyetinin sol tarafında bulunan büyük bir ekrana, SEGBİS bağlantısı ve avukatların talep ettiği bazı dokümanlar yansıtıldı. Sanıkların hazır bulunmadıkları duruşmada, salonun sol ve sağ taraflarının avukatlara, normalde sanıklara ayrılan etrafı çevrili orta kısmın ise izleyicilere tahsis edildiği görüldü.

İzleyiciler
Duruşmayı Medya ve Hukuk Çalışmaları Derneği (MLSA), ArtıGerçek, Evrensel Gazetesi, Mezopotamya Ajansı, Gazete Karınca ve KRT ile Türkiye İnsan Hakları Vakfı (THİV), Özgürlük için Hukukçular Derneği (ÖHD), Hafıza Merkezi, Hrant’ın Arkadaşları, Tahir Elçi İnsan Hakları Vakfı, İnsan Hakları Gündemi Derneği’nden temsilcileri izledi. Diyarbakır, Ağrı, Van, Urfa, Batman, Şırnak, Muş, Mardin, Siirt ve Ankara Barolarından başkan ve yöneticiler duruşmada hazır bulundu. Duruşmayı CHP’den bir milletvekili ve İstanbul il yönetimi temsilcileri, HDP’den iki milletvekili izledi.

Yargılama

Katılma Talepleri
Muş Barosu, Ağrı Barosu, Bitlis Barosu, Batman Barosu ve Mardin Barosu’ndan temsilciler davaya katılma taleplerini ilettiler. Batman Barosu Başkanı Av. Erkan Şenses öldürülen kişinin bir baro başkanı olması nedeniyle davaya katılma haklarının olduğunu söyledi.

Tahir Elçi’nin derneklerinin “sıradan bir üyesi” olmadığını söyleyen İnsan Hakları Gündemi Derneği temsilcisi, üyeleri Tahir Elçi’nin öldürülmesiyle, derneklerinin doğrudan zarar gördüğünü, söyledi. Bu nedenle davaya katılma taleplerinin kabul edilmesini talep etti.

Mahkeme heyeti başkanının katılma talepleri konusunda görüşlerini sorduğu sanık polisler M. S. bir söyleyeceğinin olmadığını, F. T. ve S. T. talepleri mahkemenin takdirine bıraktığını söyledi. Savcı taleplerin tamamının reddini istedi. Heyet başkanı, “suçtan zarar gören sıfatı” taşımadıkları gerekçesiyle talepleri reddetti.

Soruşturma Aşamasında Beyanları Alınan Tanıkların Duruşmadaki Beyanları
Heyet başkanı, soruşturma aşamasında ifade veren tanıklara, ifadelerini hatırlattıktan sonra Elçi’nin ölümüne ilişkin tanıklıklarını sordu.

İ61BR10KM55TM46Z Rumuzlu Gizli Tanığın Beyanları
Tanık, sesi ve görüntüsü anonimize edilmiş vaziyette duruşmaya bağlandı. İki örgüt militanının arabadan indikten sonra Elçi’nin bulunduğu sokağa koştuklarını söyleyen tanık, örgüt mensupları arabadan inip iki polis memurunu öldürdükten sonra olup bitenleri ve Elçi’nin vurulma anını görmediğini söyledi.

Hakimin önceki beyanlarıyla mevcut beyanı arasındaki çelişkiyi hatırlatması üzerine tanık, Elçi’nin vurulma anını görmediğini, söyledi.

Gizli Tanık Lojuman2019
SEGBİS bağlantısındaki sorun nedeniyle tanık dinlenemedi.

Tanık M. T.’nin Beyanları
Elçi’nin basın açıklaması sırasında “basın şoförü” olarak olay yerinde bulunduğunu söyleyen M. T., Elçi konuşmasını bitirdikten kısa süre sonra silah seslerinin duyulduğunu ve kendilerini bir “karambol içinde” bulduklarını ve siper aldıklarını söyledi. Elçi’nin vurulma anını görmediğini söyleyen tanık, Elçi’yi yerde gördükten sonra “Tahir Elçi düştü” dediğini söyledi. Hakimin tanığa önceki beyanında Elçi’nin yüzünün hendekler tarafına dönük olduğunu söylediğini hatırlatması üzerine tanık bu ayrıntıyı hatırlamadığını, “olayın etkisinde ne anlatacağını bilmediğini” söyledi. Hakimin Elçi’nin minarenin militanların koştuğu tarafında mı yoksa arkasında mı bulunduğu sorusuna “hatırlamıyorum” cevabını verdi. Elçi’yle aralarındaki mesafeyi belirtti. Tanık, polislerin ateş etme açılarını, ellerini tabanca şeklinde birleştirip, bulunduğu yerde yaklaşık 180 derece dönerek tarif etti. Bir avukatın “Sokak içerisinde gördüğünüz ateş eden kişiler kimdi?” sorusu üzerine “Koşan iki militanın geldiklerini görünce polislerin ateş ettiklerini gördüm. Baktım, Tahir Elçi yerdeydi” dedi.

Cezaevinden Getirilen Tanık E. Ö. Ve İşkence İddiaları
Jandarma mensupları eşliğinde salona getirilen hükümlü tanık “ülke bütünlüğünü bozma” suçundan 46 yıl 10 ay ceza aldığını söyledi. Hakimin ona önceki beyanlarını hatırlatması üzerin tanık, “Bir bilgim yok. Benim psikolojik sorunlarım var. [Soruşturma aşamasında verdiği iddia edilen ifadeye ilişkin] Susma hakkını kullanan biri nasıl [2016’da] ifade verebilir?” dedi. Tanık, teslim olması sonrasında olanları anlattı.

“Teslim olduğum zaman vuruldum ben. Kimin vurduğunu da bilmiyorum. Kol ve omzumdan vuruldum. Hastanede iki ay kaldım. Hastanede olduğuma dair rapor var. Nasıl ifade verebilirim? O gün Diyarbakır’da değildim.”

Hakim, çelişkiyi gidermek üzere tanığa, önceki ifadesinde bir video izlediğini ve Elçi’nin vurulma anını gördüğünü, yazılı olarak hatırlattı. Tanık cevap verdi, “Benim böyle bir ifadem yok. Tahir Elçi’nin ölümünü araştırıyorsunuz da bana işkence yapılmasını neden araştırmıyorsunuz?”

Hakim tanığa maruz kaldığını söylediği işkence hakkında suç duyurusunda bulunabileceğini hatırlatması üzerine tanık verdiği 10 dilekçenin dikkate alınmadığını söyledi. Söz alan avukat, tanığın 6 Nisan 2016’da Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı’nda bir cumhuriyet savcısına Elçi’nin ölümüne ilişkin verdiğini söylenen ifade sırasında baskıya maruz kalıp kalmadığını sordu. Tanık, avukata sorusu için tepki gösterdi, “Beni perişan ettiler. Polisler tarafından dünyaya geldiğime pişman edildim. Böyle bir ifadeyi kabul etmiyorum.”

Gizli Tanık Lojuman2019
Duruşmaya SEGBİS ile bağlanan gizli tanık, Elçi’nin vurulduğu yerin kendi bulunduğu yerden görülmediğini, olaya ilişkin bilgi ve görgüsünün Elçi’nin vurulma anına değil, vurulmasından hemen sonrasına ilişkin olduğunu söyledi. Olaydan hemen sonra, yargılanan iki militandan biri olan U. Y. ‘nin, keskin nişancı atışı yapıldığını paylaştığını, söyledi. Tanık, U. Y.’nin koşan diğer örgüt mensubunun silahının şarjörünü, indikleri takside düşürdüğünü söylediğini aktardı.

Beyanlar sırasında SEGBİS bağlantısındaki sorun ve ses yankılanması nedeniyle tanığın sözleri bir süre anlaşılamadı. Duruşmaya kısa süreli ara verildi. Devam eden duruşmada tanığın sesinde defalarca kesinti yaşandı. Verilen aralarda teknik sorunun çözülmesi çalışmaları yürütüldü.

Tanık, bir avukatın Elçi’nin altında vurulduğu Dört Ayaklı Minare çevresindeki hendekli sokaklardan minareyi görmenin mümkün olup olmadığı sorusuna “Hayır” cevabını verdi.

Tanık D.A ve İşkence İddiaları
Duruşmaya tutuklu bulunduğu Bolu F Tipi Cezaevi’nden SEGBİS’le bağlanan tanık sözlerine duruşmaya gelmek ve bildiği her şeyi duruşma salonunda anlatmak istediğini söyledi. Önce “Savcı bana ‘kağıtlara imza atarsan seni bırakacağız’ dedi. ‘Beni oyuna getirdiler” diyen sanık daha sonra, “siyasi tutsak olduğu” ve “kulakları rahatsız olduğu” için SEGBİS’le ifade vermek istemediğini söyledi.

Mahkeme başkanı hakim, tanığa SEGBİS’le vereceği ifadenin “önem derecesine göre” duruşmaya da getirilebileceğini söyledi. Avukatların ve hakimin ısrarı üzerine tanık şöyle konuştu:

“Bize işkence yaptılar. Savcı ve polis bana ‘Her şeyi üzerine alacaksın. Seni öldürürüz’ dedi. ‘Bu insanların üzerine ifade ver. Seni bırakacağız.’ dediler. ‘Her şeyi kabul edeceksin. Seni infaz ederiz yoksa’ dediler.”

Cezaevinden Getirilen Tanık R. Ö. ve Kişisel Husumet Nedeniyle Verilen İfade
Hükümlü bulunduğu cezaevinden getirilen tanık, olaya ilişkin hiçbir bilgisi olmadığını, olay gerçekleştiğinde cezaevinde bulunduğunu söyledi. Cezaevinden firar ettiği sırada köyünde karşılaştığı örgüt militanı M.’ye kendisine hakaret etmesi nedeniyle “gıcık olduğunu” söyleyen tanık, Elçi’nin ölümünü İzmir Buca Cezaevi’ndeki televizyondan gördükten sonra M. aleyhinde ifade vermeye karar verdiğini söyledi.

Duruşmaya 13.15’e kadar ara verildi.

Avukatların Beyanları
Duruşmanın yaklaşık 45 dakikalık gecikmeyle başlamasının ardından, militanların taksiden indikleri caddeyi, Elçi’nin bulunduğu sokağı ve kaçtıkları sokağı bir bütün halinde gösteren bir kroki ekrana yansıtıldı.

Söz alan avukat; sanık polislerin duruşmaya getirilmemeleri, Elçi’nin ölümünden dört ay sonra keşif yapılması ve iki yönetmelik ve İstanbul Protokolü’ne aykırı olay yeri incelemesi yapılması nedeniyle etkin soruşturma yükümlülüğünün ihlal edildiğini ve bununla ilgili suç duyurusunda bulunacaklarını söyledi. Olay yeri incelemeye kadar tedbirlerin alınmadığını belirten avukat, mermi çekirdeklerinin belli bir aşamadan sonra toplanmadığını, delillerin “halkın kullanımına bırakıldığını” söyledi.

Avukat, Tahir Elçi’nin öldürüldüğü olay yeri ile bundan hemen önce iki polisin öldürüldüğü olay yerini birlikte içerecek şekilde bir olay yeri incelemesi yapılması talebini de içeren soruşturmanın genişletilmesi talebini mahkemeye iletti. Olay yerini gören güvenlik kamerası kaydındaki mavi ekran hatasının ve polis kamerası görüntüsündeki üç saniyelik kesintinin sebebinin tespit edilmesini talep etti. Dosyada bulunan bir ihbar mektubuna göre olaya karışan örgüt militanlarının bir yıldan beri izlendiğini, buna rağmen Elçi’nin hayatını kaybetmiş olmasının ciddi bir güvenlik zafiyetine işaret ettiğini vurguladı.

Avukat Zahide Öneri olay yerinde bulunan polislerle ilgili İçişleri Bakanlığı raporunun tamamının dosyada bulunmamasına dikkat çekerek raporun tamamının dosyaya eklenmesini talep etti.

Avukat Fikret İlkiz mahkeme heyetine, sanık U. Y. hakkındaki suçlamalar hakkında verilen birleştirme kararını hatırlattı. Bu birleştirme kararının kendilerine tebliğ edilmediğini söyledi. Bugün alınan tanık beyanlarından sonra cinayet soruşturmasının çöktüğünü, söyledi. “Bugün dinlenen tanık beyanlarına dayanarak bir algı üzerinden soruşturma yürütüldüğünü” belirten Av. İlkiz “Savcılığın yaptığı soruşturmaya güvenilmeyeceğini bugün öğrendik” dedi. Tanık beyanlarına dayanarak iddianameler düzenleyen savcıların kusurlu olduklarını vurguladı.

Savcılık Mütalaası
Cumhuriyet savcısı mütalaasında; ifadeleri alınamayan tanıkların duruşmada dinlenmeleri için adreslerine davetiye çıkarılmasını, İçişleri Bakanlığı Mülkiye Müfettişlerinin Elçi cinayetiyle ilgili yürüttüğü soruşturma raporunun bir örneğinin istenmesini talep etti.

Karar
Verilen bir saatlik aranın ardından mahkeme heyeti ara kararını açıkladı:

  1. TÜBİTAK’a müzekkere yazılarak olay yerini gören Mardin Kebapevi’ne ait kameranın bağlı olduğu sabit diskin aslındaki görüntü kayıtları üzerinde inceleme yapılarak görüntü kayıtlarına erişilemediği saptanan 4 nolu kameranın görüntülerine erişimin sağlanmasının istenmesine
    1. Erişim sağlanamazsa bunun sebebinin ne olduğunun tespitine,
    2. Karşılaşılan mavi ekranın sebebinin ne olduğunun tespitine,
    3. Sabit disk üzerinde ekleme-çıkarma-kesme – montaj-silme vb. müdahalenin bulunup bulunulmadığının tespitine,
    4. Kamera kaydının sabit diskinin imajının taraflara verilmesi talebinin kabulüne
  2. Diyarbakır Emniyeti Foto Film Şube Müdürlüğü’ne müzekkere yazılarak Tahir Elçi’nin olaydan kısa süre önce yaptığı basın açıklamasında bulunan şube görevlisi polislerin isimlerinin istenmesine,
    1. Elçi’nin ölüm olayını içeren olay anına ait görüntüleri şube adına kaydeden cihaz ve içindeki hafıza kartının hangi kuruma, birime veya şahsa teslim edildiğinin sorulmasına ve ilgili tutanaklarının mahkemeye gönderilmesinin istenmesine,
    2. Avukatların değindiği videodaki 12 saniyelik boşluğun sebebinin Adli Tıp Kurumu’na sorulmasına,
  3. Sanık polis F. T.’nin diğer polislere sokağın başına yönlendirdiği anda aralarında geçen konuşmaların çözümünün yapılması amacıyla bir ses ve görüntü çözümü uzmanı bilirkişinin görevlendirilmesine,
  4. Tahir Elçi’nin 14 Ekim 2015 tarihli CNN Türk kanalında katılmış olduğu program sonrasında hakaret ve ölümü tehdidi aldığına ilişkin herhangi bir müracaatta bulunup bulunulmadığı, bulunmuş olması halinde bu müracaat kapsamında alınan tedbirlerin bildirilmesinin istenilmesine,
  5. Duruşmada bahsi geçen 5 Ocak 2016 tarihli ihbar mektubundaki iddialara ilişkin herhangi araştırma yapılıp yapılmadığının sorulmasına, ihbarcının kimliğinin tespiti yönündeki talebin ise ihbarcının can güvenliği düşünülerek reddine,
  6. Tüm deliller toplandıktan sonra keşif talebinin değerlendirilmesine,
  7. Avukatların keşifle dinlenmesini talep ettikleri polis memurlarının tanık olarak dinlenmesi talebinin keşfe ilişkin kararla birlikte değerlendirilmesine,
  8. Basın açıklamasının yapıldığı güne ilişkin emniyet tedbirlerini içeren yönergenin Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü’nden istenmesine,
  9. Tahir Elçi’nin telefonuna ait 1 Ekim 2015 ile 29 Kasım 2015 tarihleri arasındaki HTS kayıtlarının Bilişim Teknolojileri Kurumu’ndan istenmesine,

karar verildi.
 

Davanın bir sonraki duruşması 12 Ocak 2022 saat 10.00’da görülecek.