MAZLUMDER 2008 İnsan Hakları Raporu
22 February 2009
İnsan Hakları ve Mazlumlar İçin Dayanışma Derneği (MAZLUMDER) Genel Başkanı Ömer Faruk Gergerlioğlu, Mola Otel'de düzenlenen basın toplantısında “2008 Yılı Türkiye İnsan Hakları Raporu”nu açıkladı. Raporda "Sığınma Hakkı - Mülteciler" başlığı altında Türkiye'de ki iltica başvurusunda bulunan yabancılara ve tutuldukları yerlere ilişkin tespitlere yer verilmiş.
SIĞINMA HAKKI - MÜLTECİLER
2008 yılı sığınma hakkı ihlalleri açısından önceki seneleri aratmayacak kadar yoğun geçmiştir. Sığınmacılar için hem bir geçiş hem bir hedef ülke haline gelen Türkiye, 1951 Mültecilerin Hukukuna Dair Cenevre Sözleşmesini coğrafi çekince ile imzalamıştır. Türkiye neredeyse tamamı Avrupa dışından gelen sığınmacıları mülteci olarak kabul etmemektedir. İltica mevzuatımız bizatihi sığınma hakkını ihlal edecek kurallar içerdiğinden bu mevzuat hakların korunması yönünde yenilenmelidir.
Sığınmacılara yönelik olarak yaşanan gözaltılar, kötü muamele, kayıplar , sınır dışı etme gibi durumlar bu konuda yasal düzenlemelerin yetersizliği kadar uygulamaya da geçirilememiş olmasından kaynaklanmaktadır. Türkiye ulusal eylem programını AB üyeliği için bir pazarlık konusu haline getirmek yerine bunu tam da kendi coğrafi konumu nedeniyle bir an önce yürürlüğe koymalıdır. Aksi takdirde yaşanan hak ihlalleri her geçen gün artacaktır.
2008 yılı içinde sığınma hakkı ihlalleri çok belirgin bir yükseliş göstererek sık sık çok sayıda ölüm olayları ile kamuoyunun da dikkatini çok çeken bir sorun halini almıştır. Her ay üçbini aşkın sığınmacı, kaçak yollarla ülke içinde yakalanmakta ve çoğuna sığınma hakkı tanınmadan sınır dışı işlemi yapılmaktadır.
Havaalanlarında transit geçiş alanlarında sığınma başvurusu yapma hakkı ve yasal temsilci olan avukatlarla görüştürülmeden sınır dışı işlemlerinin yapılması mağduriyet oluşturmaya devam etmektedir.
2008 yılı içinde dikkatimizi çeken konuların başında sığınmacıların alıkonulduğu misafirhanelerdir. Misafirhanelerde tutulan sığınmacılar zaman zaman kötü muamele ile karşı karşıya kaldıklarını ileri sürmektedirler. Kırklareli, Kumkapı misafirhanelerinde çok sayıda kişinin bir arada bulundurulması, ailelerin ayrı bölümlerde tutulması, sağlıksız ve hijyenik olmayan ortamlar nedeniyle sıkıntılar doğmaktadır. 2008 yılı içinde bu koşullar mülteci misafirhanelerinde önemli asayiş olaylarının olmasına yol açmıştır.
İnsan hakları savunucularına, bazı misafirhaneler taleplerine rağmen denetim açısından açılmamakta ve ihlallerin tespitine olanak tanınmamaktadır. Tüm misafirhanelerin/gözaltı merkezlerinin sivil toplum kuruluşlarının denetimine açılmalıdır.
Bunun yanı sıra Eylül 2008’de Van ilinde 25 Özbek Mültecinin sınır dışı edilmesi de “geri gönderilmeme” ilkesinin açıkça ihlalini gözler önüne sermiştir. Özbek Mülteciler kendilerine yönelik olarak işkence, kötü muamele iddialarında bulunmuşlardır. Konu ile ilgili olarak STK’lar resmi kurumlarla temasa geçmiştir ancak sınır dışı edilmelerin önüne geçilmemiştir. Özbek mültecilerin sınırdışı edilmeleri olayı iki kez tekrar edilmiştir. Son derece kaba ve keyfi muameleler yapılarak sınır dışına bırakılan mülteciler ile ilgili insan hakları örgütlerinin ortak raporları hakkında kamu idarecilerinin gerekli incelemeleri yaptıklarını beyan etseler de, tatminkar cevaplar alınamamıştır. Bir politika olarak sınır dışılar halen devam etmektedir.
BMMYK Türkiye temsilciliğinin sığınmacılara daha fazla etkin koruyucu tedbirler alması gerekmektedir. Sığınma başvuruları üzerine 6-8 ay sonrasına verilen ilk görüşme günü, 3. ülkeye yerleştirmenin yılları alması, ekonomik ve sosyal sorunlar hususunda sığınmacılar sorunları devam etmektedir. BMMYK’nın kapasite geliştirmesi faydalı olacaktır. Ayrıca BMMYK temsilciliği, Emniyet’in yabancılar şubesi ile misafirhaneleri haberli, habersiz denetleyebilmeli ve yetkililerin engel çıkarmaması gerekmektedir.
Türkiye Ege kıyılarında her gün pek çok sığınmacının tekne kazaları sonucu ölümüne de tanık olmaktadır. Dicle nehrinde boğulan mültecilerinde yaşam hakkı ihlal edilmiştir. Yazılı ve görsel medyanın kendilerinden “kaçak” veya “kaçak göçmen” şeklinde bahsettiği sığınmacılar konusunda da duyarlı hale gelinmeli ve yük paylaşımı konusunda üzerine düşeni yapmak durumundadır. Sonuç olarak İltica Mevzuatı yapılandırılmalı ve uluslar arası standartlara uygun etkin tedbirler almalıdır.
