“Mısır’da partiler insan haklarını güvence altına alma konusunda hâlâ çekinceli”

“Mısır’da partiler insan haklarını güvence altına alma konusunda hâlâ çekinceli”

Uluslararası Af Örgütü yaptığı açıklamada, Mısır’ın en büyük siyasi partilerinin çoğunun ülkenin geçiş sürecinde istekli bir şekilde insan hakları konusunda reform yapmayı vaat ettiğini ama ya karışık mesajlar verdiklerini ya da açıkça ayrımcılığın sonlandırılması, kadın haklarının korunması ve ölüm cezasının kaldırılmasının altına imza atmayı reddettiğini dile getirdi.

Kasım’da başlayan parlamenter seçimler öncesinde Uluslararası Af Örgütü, Mısır’da seçimlere katılan siyasi partilerden 10 tane önemli tedbiri içeren “insan hakları manifestosu”nu imzalamasını istedi. Böylece partiler anlamlı insan hakları reformları yapacaklarının sinyallerini verecekti.

Uluslararası Af Örgütü 54 siyasi partiye yazdı ve -dokuzu tamamen ya da kısmen bu sözleri yerine getirmeyi kabul eden- 15 ana parti ile görüşme yolları arandı. Başka üç parti ise sözlü geri dönüş yaptı.

Her ne kadar Uluslararası Af Örgütü görüşünü almak için kayda değer çabalar sarfetmiş olsa da Halk Meclisi’nde en çok koltuk sayısına sahip olan Özgürlük ve Adalet Partisi’nden tam olarak bir cevap alamadı. Böylece tam olarak cevap alamadığı parti sayısı üç oldu.

Uluslararası Af Örgütü Orta Doğu ve Kuzey Afrika geçici direktörü Philip Luther “Yeni Parlamento’nun bu haftaki ilk oturumunda, birçok önde gelen partinin bize söz vermesi ve adil yargılanmayı güvence altına alma, yoksul mahallelerde yaşayanların haklarını koruma ve işkence ile mücadele konusundaki istekli sözlerin altına imza atmaya hazır olması cesaret verici. Fakat bazı partilerin kadınlar için eşit haklar sağlamayı reddetmesi rahatsız edici bir durum. Yeni Parlamento’da çok az kadın koltuk sahibi olmuşken, Mısır’ın siyasi hayatında geniş role sahip kadınlar için hâlâ büyük bir engel orada durmakta. Yeni Parlamento’yu yeni bir yasa çıkarma şansını Mısır’daki bütün bireylerin hakkını güvence altına almak için kullanmaya çağırıyoruz. Temel taşı da ayrımcılık karşıtlığı ve cinsiyet eşitliği olmalı” açıklamasında bulundu.

Mısır sosyal Demokrat Partisi ve Halkçı Sosyalist İttifak Partisi, manifestodaki bütün sözlerin altına imza atan tek parti olurken çağrıya cevap veren 12 partinin neredeyse hepsi ilk yedi madde konusunda anlaşmaya vardı.

Bunların arasında sosyal ve siyasi haklar da bulunuyor. En önemli sözlerin arasında ise üç yıldır süren olağanüstü halin kaldırılması, işkence ile mücadele, toplanma ve ifade özgürlüğünü desteklemek, adil yargılanmayı güvence altına almak ve Hüsnü Mübarek döneminde gerçekleşmiş hak ihlallerinin soruşturulması yer alıyor.

Uluslararası Af Örgütü ayrıca yoksul mahallelerde yaşayanların haklarını ve bütün Mısır halkının ekonomik, sosyal ve kültürel haklarınının sağlanmasını da içeren sözleri güvence altına aldı.

Çekinceler

Ayrımcılığı sonlandırmayı amaçlayan sekiz teminat çoğu parti tarafından imzalandı fakat birkaçı Uluslararası Af Örgütü’nün cinsel kimlik ve cinsel yönelimi temel alarak yaptığı ayrımcılığı sonlandırma çağrısı için imza veremeyeceğini söyledi. En az iki partiden, aralarında kilise inşa etmenin de olduğu Kıptilere yönelik ayrımcılık meselesinin abartıldığını açıklaması yapıldı.

Birkaç partinin, kadınlara evlilik, boşanma, velayet ve miras konularında eşit hak tanınmasını da içeren kadın haklarının korunmasını talep eden dokuzuncu teminatla ilgili çekinceleri vardı. Birkaç parti neden bu sözleri veremeyeceğini İslami yasayla açıkladı.

Çoğu parti ölüm cezasının kaldırılmasını öngören 10. teminattan ötürü çekince duyduğunu belirtti ve bunun ya İslam ile çeliştiğini ya da bu teminat üzerinde çalışmaya devam ettiklerini dile getirdi. Ölüm cezasını kaldırma eğiliminde olan iki parti bile bunun uzun soluklu bir hedef olduğunu ama gelecek yıllarda başarılmasının mümkün gözükmediğini söyledi.

“Siyasi partilerin asıl sınavı bu teminatları baskıcı Mübarek dönemi yasalarını ortadan kaldırmak için Parlamento’da girişimlere çevirebilmeleri olacak. Polis ve güvenlik güçlerinde reforma gidilmesi, insan haklarını koruyan yasaların geçirilmesi ve alışagelmiş hak ihlali uygulamalarına son verilmesi sağlanmalı. Öncelikli olarak ise olağanüstü hal kaldırılmalı” diye konuşan Luther sözlerine şöyle devam etti:

“Kadınlar ve erkekler Mübarek’i devirip bu seçimlerin yolunu açan protestolarda omuz omuza durdular. Eşitliği yadsımak Mısır’ın insan haklarına ve her bireyin onuruna saygı duyduğu yeni bir döneme girdiğine dair yeşeren umutları suya düşürür.”

Uluslararası Af Örgütü’nün Mısır İçin İnsan Hakları Manifestosu’ndaki 10 Teminat

1. Olağanüstü hal durumuna son verin ve güvenlik güçlerinde reforma gidin
2. İletişimden yoksun bırakılan gözaltı süreçlerine son verin ve işkence ile mücadele edin
3. Adil yargılanmaları güvence altına alın
4. Toplanma, dernek kurma ve ifade özgürlüklerini koruyun
5. Geçmiş hak ihlallerini araştırın
6. Herkesin, ekonomik, sosyal ve kültürel haklarını tanıyın
7. Yoksul mahallelerde yaşayan insanların haklarını koruyun
8. Ayrımcılığı sonlandırın
9. Kadın haklarını koruyun
10. Ölüm cezasını kaldırın