ABD: Guantanamo tutukluları- hukuki kara delik büyüyor

Uluslararası Af Örgütü, Guantanomi tutuklularıyla ilgili dünkü federal mahkeme kararının ABD´nin uluslararası şöhretine ve dünya çapında kabul görmüş temel insan hakları standartlarına daha da fazla zarar vereceğini ifade etti. UAÖ, "Her tutuklunun gözaltında bulunmasının yasal olup olmadığını bir hukuk mahkemesinde kontrol etme hakkı, uluslararası hukukun temel ilkelerinden biridir. Bu tutukluları hukuki bir kara deliğe sıkıştırarak ABD yönetimi keyfi, karşı konamaz gözaltının kabul edildiği bir dünyayı desteklemektedir" dedi. 40 üzerinde farklı uyruktan 600´den fazla kişi Küba´daki Guantanamo Körfezi´ndeki ABD Deniz Kuvvetleri Üssü´nde tutulmakta. Bunlardan bazıları avukatla, akrabalarıyla görüştürülmeksizin ya da mahkemelere çıkarılmaksızın bir yıldan fazla bir süredir oradalar. Sınırsız gözaltı durumu gözaltındakilere ve ailelerine yapılan bir zulümdür. UAÖ, "ABD hükümetinin kendi yurttaşlarına bir başka ülkede benzer muamele yapılmasını hoşgörmeyeceğine şüphe yok" dedi. İnsanları Guantanamo Körfezi üssünde tutarak ABD´nin onları ABD mahkemelerinden etkin biçimde uzak tuttuğu açıktır; çünkü ABD hukuku, Anayasanın federal hükümetin ABD dışında yabancı uyruklarla ilgili fiillerine uygulanabilirliğini kısıtlamaktadır. ABD Columbia Bölgesi Temyiz Mahkemesi dün tutukluların gözaltına alınmalarının hukukiliğini, Guantanamo Körfezi´nin Kuba´nın egemenliğinde olduğu ve bu nedenle tutukluların ABD Anayasasının koruması altında olmadığı gerekçesiyle, ABD federal mahkemelerinde sorgulayamayağı kararını verdi Ancak, ABD´nin 1992 yılında taraf olduğu Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesinin şartlarını da içeren uluslararası hukuk, taraf devletin yargı yetkisinde olan kişiler için ülke sınırları dışında olsalar bile geçerlidir. UAÖ, "ABD hükümetinin 11 Eylül 2001´den beri defalarca tekrarladığı uluslararası insan hakları standartları ve hukukun üstünlüğüne bağlılığını azaltmayacağı iddialarını hatırlıyoruz. Bu sözler, Guantanamo´da tutulan kişilere temel hakları tanınmadığı her gün biraz daha anlamsızlaşıyor" dedi. Arka plan Nisan 2002´de ABD hükümetine gönderdiği 61 sayfalık memorandumda Uluslararası´nın altını çizdiği noktalardan bazıları şunlardı: Uluslararası Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi´nin (UMSHS) Madde 2(1)´i şöyle der: "Bu Sözleşmeye taraf her devlet, kendi ülkesinde ve yargı yetkisi içinde bulunan tüm bireylere ırk, renk, cinsiyet, siyasal ya da başka bir görüş, ulusal ya da toplumsal köken, doğuş ya da başka statü gibi herhangi bir ayrım gözetmeksizin bu Sözleşmede tanınan hakları sağlamayı ve bu haklara saygı göstermeyi üstlenir"; buna ulusal köken dahildir. UMSHS tarafından kurulan ve sözleşmenin uygulanmasını denetleyen uzman kurum olan İnsan Hakları Komitesi, Sözleşmenin taraf devletin kontrolu altında bulunmayan yerler için de geçerli olduğunu net olarak belirtmiştir. UMSHS Madde 9(4): "Yakalanarak ya da tutuklanarak özürlüğünden yoksun bırakılmış olan bir kimsenin tutuklanmasının yasallığı konusunda gecikmeksizin karar verilmesini ya da yasal değilse salıverilmesi için mahkeme önüne çıkarılmasını isteme hakkı vardır" der. İnsan Hakları Komitesi bu "önemli garantinin... yakalama ya da tutuklama yoluyla özgürlüğünden yoksun bırakılmış herkes için geçerli olduğunun" altını çizmiştir. Aslında, Komite bu hakkın, devlet olağanüstü hal durumunda olsa bile azaltılamayacağını ifade etmiştir.ABD 1992 yılında Sözleşme´yi onaylarken, "ABD, Sözleşmeye Taraf Devletlerin, sözleşmeyle kabul edilmiş ve koruma altına alınmış hakların kullanılmasına mümkün olduğunca herhangi bir kısıtlama ya da sınırlama getirmekten kaçınması gerektiğine inanmaktadır" demiştir. Uluslararası Af Örgütü ne Memorandum´a ne de daha sonra gönderdiği çok sayıda yazışmaya hiçbir yanıt alamamıştır. Ayrıca Guantanamo´da tutulanları ve onları denetleyen görevlileri ziyaret taleplerine de yanıt veya onay alamamıştır.