Libya: Siyasi suçlu, kötü muamelede bulunmak suçundan yargılanacak

Libya: Siyasi suçlu, kötü muamelede bulunmak suçundan yargılanacak

Siyasi suçlu Jamal el-Haji’nin dava günü öncesi, Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde Uluslararası Af Örgütü, Libyalı yetkilileri, Jamal’i yalnızca ifade özgürlüğünü kullanmaktan tutuklandığı için hemen ve şartsız olarak salıvermeye davet etti.

9 Aralık 2009’dan beri Tripoli’deki Jdeida Hapishanesinde bulunan Jamal el-Haji, Adalet Genel Halk Komitesi sekreteri Mustafa Abdeljalil hakkında şikâyette bulunduktan sonra yargıya hakaretle suçlanıyor. Şikâyetinde Şubat 2007 ve Mart 2009’da tutuklu bulunduğu süre içerisinde maruz kaldığı insan hakları ihlallerini ortaya döktü. Libya güvenlik güçleri tarafından haksız tutuklanması, sağlıksız koşullar ve yetersiz tıbbi muayene dâhil tutukluyken gördüğü tüm kötü muamele, ailesi ve avukatı tarafından yapılan ziyaretlere izin verilmemesi ve adil yargılanma hakkının ihlalini bir bir anlattı. Ayrıca yetkililerin adaleti yerine getirmekteki eksiklikleri ve evrensel insan hakları zorunluluklarını yerine getirmekteki yetersizliklerini eleştirdi. Mustafa Abdeljalil’in olaya el atıp kendisinin ve ailesinin uğradıkları zarar dolayısıyla uygun tazminatı sağlamasını talep etti.

Jamal el-Haji Mart 2009’da salıverilmesinin üzerine şikâyetini Mustafa Abdeljalil’e gönderdi. Haziran 2008’de haksız bir mahkemenin ardından Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından “siyasi sistemi yıkmaya çalışmak”, “Libya rejimi hakkında yanlış söylentiler yaymak” ve “düşman güçlerle iletişim içinde olmak” gibi muğlâk açıklamalı hakaretler dolayısıyla 12 yıl hapse mahkûm edilmişti. Ülkenin ikinci büyük şehri Bengazi’deki gösteriler sırasında hayatını kaybeden 12 kişi ve birçok yaralıyı anmak için 17 Şubat 2007’de haber siteleri üzerinden insanları barışçıl bir gösteriye çağıran bir yazısının yayınlanmasının ardından tutuklanmış ve yargılanmıştı.

Tutukluluğu sırasında aile ziyaretlerinden mahrum bırakılmış ve avukatını mahkeme salonu dışında görememiş olduğu belirtilmişti. Barışçıl bir protesto gösterisini organize ettiği için 2 yılı aşkın süre haksız yere hapsedilmesine rağmen yılmayan Jamal el-Haji Muammer Kaddafi’yi 1969’da başa getiren Fatah Devrimi’nin 40. Yılında BBC Dünya kanalına röportaj verdi ve Libya’nın siyasi sistemini eleştirdi.

17 Şubat 2010’da Jamal el-Haji davasının görüleceği yer olan Devlet Güvenlik Mahkemesi önüne getirildi. Avukatı eşliğinde yargılanabilmek için davanın ertelenmesini talep etti. Dava 3 Mart 2010’a ertelendi. Uluslararası Af Örgütü’nün aldığı bilgiye göre avukatının el-Haji’yi hapishanede ziyaret etmesine izin verilmemiş ve böylece el-Haji’nin, Libya’nın da kabul ettiği Sivil ve Politik Haklar Evrensel Bildirgesi (ICCPR) 14. Maddesinde belirtilen yeterli müdafaa hakkı ihlal edilmiş oldu. Jamel el-Haji 5 Kasım 2009 günü Mustafa Abdeljalil’e gönderdiği şikâyet gerekçesiyle Devlet Savcılık Ofisi’nden ilk mahkeme celbini aldı. İlk başta, sorgulanmasının ardından hiçbir suçlamayla karşılaşmadı. 8 Aralık 2009 akşamı bir telefon alarak ertesi gün sabah saat 9’da Devlet Güvenlik Savcılık Ofisi’nde sorguya gelmesi istendi. Söylendiği gibi oraya gitti, daha sonra ise Jdeida Hapishane’sine transfer edildi.

11 Aralık günü Libya’da muhabirleri bulunan yurtdışı kaynaklı bir internet haber portalı, Libya al Youm, Cumhuriyet savcısından Jamal el-Haji’nin tutuklanmasıyla ilgili bir bildiri yayınladı. Bildiride el-Haji’nin Mustafa Abdeljalil’e gördüğü muamele ile ilgili olarak gönderdiği şikâyet dilekçesinin asılsız olduğu ve bu yüzden Ceza Yasası’nın devlet kurumlarına hakaret içerikli 195(2) maddesine göre suç sayıldığı iddia ediliyordu. Bildiride, savcı, ofisi tarafından gerçekleştirilen, el-Haji’nin tutulduğu Ain Zara’yı ziyaret, el-Haji’nin tıbbi raporlarının incelenmesi ve Ain Zara’nın hapishane müdürü ve eski bir mahkûmla yapılan görüşmelerin de içinde bulunduğu araştırma sonucu Jamal el-Haji’nin iddialarını destekleyecek kanıt bulunmadığını belirtiyordu.

Uluslararası Af Örgütü, Libya yetkililerini Jamal el-Haji’ye yapılan suçlamaları düşürmeye ve el-Haji’yi hemen ve şartsız olarak salıvermeye çağırdı. Kuruluş, Libyalı yetkililerin insan hakları ihlallerini şikâyet eden Jamal el-Haji’yi, şikâyetini düzgünce araştıracakları yerde,  yargılamalarından dolayı derin bir kaygı içinde. Jamal el-Haji’nin durumu insan hakları ihlalleri ile ilgili şikâyette bulunanların yargılanabilecekleri ve gelişigüzel tutuklanabilecekleri gibi korkunç mesajlar göndermeye devam ediyor.

Arka Plan:

Libya’da ifade özgürlükleri hem yasal hem de pratikte kısıtlanmış durumda. Libya Ceza Yasası’ndaki birçok madde ifade özgürlüklerini ciddi şekilde kısıtlarken şimdiye kadar siyasi sisteme karşı çıkan veya sistemi eleştirenleri baskı altında tutmak için kullanıldı. Yayınlar üzerine 1972’nin 76.no’lu yasasının 1.maddesi ifade özgürlüklerine fakat yalnızca “toplumun öncelik, değer ve amaçları çerçevesinde” bulunanlara izin veriyor ve basın ve medya özgürlüklerine ciddi şekilde kısıtlamalar koyuyor. Örneğin, İyi Akşamlar Bengazi adlı yolsuzluk ve 1996 Abu Salim Hapishanesi olayının da içinde bulunduğu toplum çıkarlarını gözeten program 14 Şubat 2010’dan beri yayın dışı bulunuyor. 16 Şubat günü kısa bir süre için tutuklanan çalışanların yayından kaldırılmasına kadar her gün yayınlandığı yer olan Bengazi’deki radyo istasyonuna girmeleri hâlâ yasak.

Devlet Güvenlik Mahkemesi ve Savcılık Ofisi Ağustos 2007’de kuruldu. Devlet Güvenlik Savcılık Ofisi’nin devlet güvenliğine karşı işlenen suçlar ile izinsiz siyasal aktiviteleri araştırması ve yargılaması amaçlanıyor. 2007’de AB İnsan Hakları Komitesi Devlet Güvenlik Mahkemesiyle ilgili kaygılarını açıklarken kuruluş nedeninin ve amaçlarının belirsiz olduğunu belirtti ve Libya’yı Sivil ve Politik Haklar Evrensel Bildirgesi’nin 14.maddesi tarafından açıklanmış haklara saygı duyulmasını sağlamaya çağırdı.