UYGURLU GAZETECİ TUTUKLANDI, İŞKENCE RİSKİ ALTINDA

ACİL EYLEM

UYGURLU GAZETECİ  TUTUKLANDI, İŞKENCE RİSKİ  ALTINDA

1 Ekim’de Uygurlu gazeteci Hairat Niyaz evinden alındı.  4 Ekim’de polis, ailesine, “devlet güvenliğini tehdit etmek”ten dolayı tutuklandığı yazan bir not iletti. Niyaz, işkence ya da diğer kötü muamele riski altında.
Polis, ailesine “çok fazla röportaj verdiği için” tutuklandığını söyledi. Ailesi ve Uygur topluluğundan diğer arkadaşları 5 Temmuz’da başlayan Xinjiang Uygur Otonom Bölgesi’ndeki (XUAR) huzursuzluğun nedeni hakkındaki röportajlardaki yorumları yüzünden tutuklandığına inanıyor. Gazetecilere, huzursuzluğun temelinde Uygur haklini hedef alan, Uygurluları ve Uygur ekonomisini marjinalleştiren “anti- terörizm” yasası da dâhil olmak üzere 20 yıllık ayrımcı etnik politikaların olduğunu söyledi. 4 Temmuz’da yerel yönetimin kargaşa ve huzursuzluğun olası olduğu konusunda uyardı. Uyarısı dikkate alınmadı ancak sonradan hakkında soruşturma başlatmak için kullanıldı.
Hairat Niyaz tutukluluğundan beri tecrit gözaltısında bulunuyordu.  Artık XUAR’ın başkenti Urumçi’de Tianshan cezaevinde tutuluyor.

Önerilen eylem: Lütfen mektuplarınızı Çince, İngilizce ya da kendi dilinizde, aşağıda belirtilen adreslere yollayınız.

• Yetkililerden, Hairat Niyaz‘i uluslararası tanınan bir ceza ile suçlanmadığı sürece hemen ve şartsız serbest bırakılmasını talep edin.
• Yetkililerden Niyaz’ın işkence ya da başka kötü muameleye maruz kalmayacağını garanti etmelerini isteyin.
• Yetkililerden kendi seçtiği hukuki danışmana, ailesine ve ihtiyacı olabilecek tıbbi yardıma erişimi olduğundan emin olunmasını isteyin.

Chairman, XUAR Government     Director, XUAR Department of Public Security Chairman     Ethnic Affairs Commission
Nur BEKRI Zhuxi                                                         LIU Yaohua Tingzhang                                               YANG Jing Zhuren
Xinjiang Weiwuer Zizhiqu Renmin                 Xinjiang Weiwuer Zizhiqu Gong'anting                       Guojia Minzu Shiwu Weiyuanhui
Zhengfu,2 Zhongshanlu                                              58 Huanghelu                                                            252 Taipingqiaodajie, Xichengqu
Wulumuqishi, 830041                                           Wulumuqishi 830001                                                Beijingshi 100800
Xinjiang Weiwuer Zizhiqu                                     Xinjiang Weiwuer Zizhiqu   

People's Republic of China                           People's Republic of China                                   People's Republic of China   

Hitap: Sayın Yönetim Kurulu Başkanı               Hitap: Sayın Yönetici                                        Hitap: Ekselansları

MEKTUPLARINIZIN BİRER KOPYASINI: Ülkenizde bulunan Çin Halk Cumhuriyeti diplomatik temsilcilerine gönderiniz.

Lütfen 8 Aralık 2009 tarihinden sonraki gönderimleriniz için Uluslararası Sekretarya veya bulunduğunuz ülkedeki Uluslararası Af Örgütü şubesi ile bağlantıya geçin.

Arkaplan Bilgisi

Hairat Niyaz, Çin’in Uygur topluluğunca iyi tanınan bir gazetecidir. 1982’de Bejing Ulusal Üniversitesi’nden mezun olduğundan beri çeşitli yayınlarda çalıştı ve XUAR’daki Uygurların durumu ve Uygur kültürünü Çince konuşan yerel ve uluslararası kitleye daha iyi anlatabilmek için kasıtlı olarak Çince kullandı. Xinjiang Economic Daily’de kidemli gazeteci, Xinjiang Legal Daily’de Baş Editör ve hukuk dergisi Fazhi Zongheng’in  Yardımcı Yöneticisi oldu. 5 Temmuz huzursuzlukları ile ilgili verdiği röportajların bir toplamı Çince olarak Uygur Online International Forum’da bulunmaktadır. http://www.uighurbiz.net/bbs/viewthread.php?tid=227486&highlight=         
Urumçi’de Uygurlular tarafından barışçıl olarak başlayan eyleme polis tarafından sert önlemler alınmasından sonra, 5 Temmuz’da Urumçi’de ve XUAR’ın başka bölgelerinde şiddet ve yaygın huzursuzluk ortaya çıktı. Eylemciler yetkililerin Güney bölgesindeki Shaoguan şehrinde gerçekleşen fabrika isyanında ölen iki Uygurlu işçi konusundaki tepkisizliklerini protesto ediyorlardı. Şiddetli bastırmadan sonra, yetkililer deniz aşırı yaşayan Uygurları suçladı, özel olarak Dünya Uygur Kongresi’ni ve Başkanı Rebiya Kadeer’i isyanların beyni olmakla suçladı.

Temmuz’dan beri XUAR yetkilileri binlerce kişiyi tutukladı, yüzlercesini mahkemeye çıkarttı, isyanlara katılanları katı cezalarla tehdit etti ve Ekim’de 11 kişinin isyanlara ilişkin olarak ilk ölüm cezasını duyurdu. Yetkililer muhalif hareketleri “terörist” ve “ayrılıkçı” aktiviteler olarak yorumladı. Böylece sert müdahalelerini meşrulaştırıp, memnuniyetsizliklerin altında yatan nedenleri görmezden geldi. Uluslararası Af Örgütü’ne ulaşan görgü tanığı raporları, hükümetin Temmuz olayları hakkındaki raporlarıyla çelişmektedir. Uluslararası Af Örgütü’ne ulaşan raporların gösterdiğine göre, polis, protestoculara aşırı güç kullanmış, olası yüzlerce insanın ölümüne neden olmuştur.

XUAR’da yetkililer Uygur kültürel aktivitelerini, dini pratiklerini ve muhaliflik ifadelerini sürekli “üç kötü” ; terörizm, ayrılıkçılık ve dini aşırılık” ile bağdaştırmaktadır. Çoğu Uygur geçici olarak gözaltına alınmış, siyasi mahkûm olarak ya da düşünce suçlusu olarak hapsedilmiştir.

Popüler Uygur internet sitesi Uighurbiz.net’in editörü Ilham Tohti, evinden 8 Temmuz günü alınmış, kısa bir süre sonra yetkililer internet sitesine koyduğu makalenin şiddeti alevlendirdiğini söylemiştir. Ilham Tohti bunu kabul etmemiş ve şiddet kullanımına asla katılmadığını belirtmiştir. 23 Temmuz’da serbest bırakılmış ancak gözelim altında tutulmaktadır. Uighurbiz.net’ın bazı çalışanları ya da düzenli katkı sağlayanlarından  bazılarının kayıp olduğuna dair doğrulanmamış raporlar bulunmaktadır.

Başka bir gazeteci Dilixiati Paerhati, 5 Temmuz olaylarıyla ilişkili olarak 24 Temmuzdan beri 8 gün boyunca sorguya çekildikten sonra 7 Ağustos’dan beri tecrit gözaltısında tutulmaktadır. (Detaylar için bkz: : UA 262/09, ASA 17/056/2009, 30 Eylül 2009 )

27 Eylül tarihinde XUAR Bölgesel Halklar Kongresi İç Tüzük Komitesi yeni bir düzenleme getirip, internetin “devlet güvenliğini tehlikeye atmak” ve “etnik ayrımcılığı körüklemek” kullanımını yasakladı.

Ceza hukuku zaten, “devlet gücünü  yıkma” , “ayrılıkçılık”, “devlet sırlarını  sızdırmak” maddelerini de içeren “devlet güvenliğini tehlikeye atmak” suçunu içeriyor. Ancak, yetkililer son yıllarda bu muğlâk anlatımlı hükümleri barışçıl aktivistleri susturmak ve hapse atmak ve ifade özgürlüğüne gölge düşürmek için kullanmışlardır.

Örnek Mektup

Ekselansları,
30 Ekim 2009 tarihinde, Uygurlu gazeteci Hairat Niyaz’ın 1 Ekim günü evinden alındığını, “devlet güvenliğini tehdit etmek” suçundan tutuklandığını ve işkence ya da diğer kötü muamele riski altında olabileceğini Uluslararası Af Örgütü (Amnesty International) UA 290/09 numaralı raporundan öğrendim.
Yine aynı rapordan Hairat’ın  5 Temmuz’da başlayan Xinjiang Uygur Otonom Bölgesi’ndeki (XUAR) huzursuzluk nedeni hakkındaki röportajlardaki yorumu yüzünden tutuklandığına inanıldığını, dahası polisin ailesine “çok fazla röportaj verdiği için” tutuklandığını söylediğini öğrendim.
Ayrıca Güney bölgesindeki Shaoguan şehrinde gerçekleşen fabrika isyanında ölen iki Uygurlu işçi konusundaki tepkisizliklerini barışçıl bir biçimde protesto edenlerin sert önlemlerle karşılaşması sonucu 5 Temmuz’da çıkan huzursuzlukta XUAR yetkililerinin binlerce kişiyi tutuklandığını, Ekim’de olaylarla ilişkili olarak 11 kişi için ölüm cezası duyurulduğunu ve bir diğer gazeteci Dilixiati Paerhati’nin de 7 Ağustos’dan beri tecrit gözaltısında tutulduğunu öğrendim.
Sizden Hairat Niyaz’ın uluslararası tanınan bir ceza ile suçlanmadığı sürece hemen ve koşulsuz serbest bırakılmasını talep ediyorum.  Ek olarak, sizden, işkence ya da başka kötü muameleye maruz kalmayacağının garanti altına alınmasını, kendi seçtiği hukuki danışmana, ailesine ve ihtiyacı olabilecek tıbbi yardıma erişimi olduğundan emin olunmasını talep ediyorum.
Bu konuda elinizden geleni yapacağınızdan eminim.
Saygılar.
Ad, Soyad:
Adres:
İmza:

Sample Letter
Excellency,
On 30 October, from Amnesty International’s UA 290/09 numbered report I learned that Uighur journalist Hairat Niyaz was taken from his home on 1 October and  police delivered a notice to his family which said he had been arrested for "endangering state security." He is at risk of torture or other ill-treatment.
Also from the same report I learned it is believed that he has been detained because of his comments in interviews about the cause of unrest in the Xinjiang Uighur Autonomous Region (XUAR) that began on 5 July and that police told his family he had been detained because he had "given too many media interviews."
Moreover, I learned that as a result of  widespread unrest broke out in Urumqi and other parts of the XUAR on 5 July, after a police crackdown on the peaceful demonstrations  at which demonstrators were protesting at the authorities' failure to take immediate action following the death of two Uighur workers during a riot at a factory in the city of Shaoguan, in the southern province of Guangdong by Uighurs in Urumqi, XUAR the authorities have detained thousands of people, in October announced that 11 people had received the first death sentences handed down for involvement in the unrest and another journalist, Dilixiati Paerhati, has been detained incommunicado since 7 August.
I ask you to release Hairat Niyaz immediately and unconditionally, unless he is charged with an internationally recognizable criminal offence. Additional to that I call you to guarantee Hairat Niyaz will not be tortured or otherwise ill-treated and he is given access to legal counsel of his choice, his family and any medical attention he may require.  
Sincerely Yours, 
Name, Surname:
Address:
Signature: